مقاله زير به موضوع تصویرگری ماوراء و سریال اغما اختصاص دارد. نويسنده اين مقاله دوست عزيز سيد محمد حسيني، مدير حوزه هنري شهرستان ري است.
بسم الله الرحمن الرحیم
گشوده شدن درهای آسمان و فروریختن باران وحی بر دل بندگان بختیار بنام پیامبران و تکامل ترنم حیات بخش این موهبت عظیم الهی یکجا در دل یکی از پیامبران و در یک زمان خاص و طراوت یافتن سرزمین عقول وحیات آدمیان به برکت این باران جان پرور زیبا ترین حادثه هستی است .
نشستن عقل در کنار وحی و تکامل اراده و زهد و خویشتن داری و عاقلانه چشم از موهبتهای مباه پوشیدن و کوشش در جهت درک ماهیت از دریچه نخواستن ها ، تیز شدن آتش طلب و برخاستن آدمی از تعلقات و تعنیات دون و گشوده شدن روزن دل به سوی آفتاب حق و معنا ،در دل ماهی که خبری از شب در آن و استیلای تاریکی و ابهام بر نفس آدمی نیست . و هم آغوشی نور با تمام لحظات و خطاب ارباب جانهای پاک به بیداری شب و هوشیاری روز و زدوده شدن معنای تاریکی از شب و حیرت میهمانان این خوان گسترده محبت و رحمت از فهمیدن راز وجود و شنیدن بانگ تسبیح حق از بند بند اجزاء جهان و لمس بلافصل تمامی تجربه های عرفانی و آموختن درس سلوک باطنی و ادب حضور در محضر محتشم آفریدگار و شکستن تابوی کبر حاصل از اصالت ثروت و قبول عجز و فنا و پشتوانه ساختن برای اخلاق و سرعت گرفتن تکامل قلبی و عقلی بشر و رسیدن به ارتفاعی که خرد را توان پریدن تا آنجا نیست و خیال را یارای تصور رفعت متعالیش همه و همه از برکات این ماه مبارکند.
کفران نعمت است اگر این هدیه رایگان خالق جواد و تعالیم بی اجرت طبیبان الهی در چنگال کج اندیشی ها و بدفهمی ها و عقب ماندگیها و بی دردیها فرسوده و ضایع شود و برلب آب حیاط جمعی از تشنگی هلاک شوند.
و چه افسوس بالاتر از این که پاره های ابر جهالت و کج فهمی و غفلت گروهی سایه ای از حماقت بر سر مخاطبانشان بگسترد و آنها را از فیض حضور باز دارد.
دیوواره هایی بنام آنتن که مظاهر بلاهت بشر غفلت پرست امروز را نمایان می کنند عنان عقول عوام را در دست گرفته و مانع فیض و حظ و رفعت خردِ خُرد آنها در این لحظات طلائی می گردند.
در این بازار مکاره ساخته شده توسط ابزارهای معطوف به توهم بشر مدرن ، مشتی تحریفات و وهنیات برگرفته از معجولات دینی و غیر دینی به همراه تکه پاره هایی از حقایق گزیده شده از بطن نگرش متعالی معرفت شیعی در دیگ هایی جوشان بنام سریال های مخصوص ماه مبارک با هم طبخ شده و مطبخ رسانه سفره ابطال روزه جانهای انسان های ساده انگار را در گستره ای به وسعت تمامی کشور می گشاید.
و اگر ایرادی بر تحریفات متداولش گرفته شود خرده ریزیهای حقیقت مستغرق در ورطه این آش شله قلم کار را به رخ می کشد. غافل از اینکه ترکیب حاصل مزه ای سوای حقیقت دارد و سوار کردن پاره هایی از حقیقت متعالی بر مشتی وهنیات خطرناکتر از ارائه بی دریغ باطل می باشد.
موج جدی به تصویر کشیدن ملکوت عالم و بروز و ظهور ماوراء جهان و نیروهای دخیل در شکل دهی مکنونات هستی زمینه های بطالت اوقات طلائی رمضان را فراهم می سازد . و در این میان آنچه بیش از همه به چشم می خورد شباهت شگفت انگیز این گونه جعل معنا در عرصه دین با ساختارهای انحرافی صده های نخستین اسلام است.
نفی یا به عبارتی گذر از حدود شریعت برای رسیدن به یک مقصد و مقصود خاص ونشاندن رهبانیت بر کرسی روحانیت و ایجاد توهم به جای تفهیم از خصوصیات این گفتمان پر طمطراق است.
صده های نخستین اسلامی شاهد جعل حدیث در دو صورت کلی بود ، یکی بر اساس حقد و کینه پیروان ادیان دیگر و تازه مسلمانان ظاهر فریب صورت می گرفت که بعد ها به اسرائیلات معروف گردید و دیگری بر اساس ساده انگاری قومی کج فهم شکل گرفت .جماعتی ابله که مشفقانه صورت شرع را بر اساس منویات ذهنی خویش تغییر می دادند و اصطلاحا اباحیون نامیده می شدند.
به هر صورت در میان اقوال هر دو دسته مذکور مباحث فراوانی در مورد ماوراء و ملکوت می توان یافت که با جعل و بیان گفتارهای متناقض در پی ایجاد انفعال و رعب و وحشت در مخاطبان خویش برای پذیرش اقوالشان بودند. پرواضح است که در چنین اتمسفر آلوده ای چه اکاذیبی که نثار بندگان برگزیده خدا نگردید و چه حتک حرمت هایی که مبنای شقاق مومنان و دوری آنها از مفاهیم متعالی را فراهم نساخت.
مثال ذیل که از قضا شباهتی هم به ماجرای یکی از سریالهای رمضان امسال دارد می تواند مبین عمق این فاجعه محتوائی باشد .
افسانه غرانیق
از جمله احادیث مشهور اسرائیلات که در برخی متون اسلامی اعم از برخی تواریخ و تعدادی از تفاسیر اهل سنت هم ذکر گردیده ماجرای غرانیق است.
مطابق این خرافه شیطان با دستبرد در وحی الهی مطالب شرک آمیزی را در قالب آیات قرآن بر رسول خدا القا می کند ، آن حضرت نیز بدون آگاهی از این ترفند به راحتی اغوا شده این شبه آیات را از جانب خدا پنداشته و علارغم تفاوت فاحش معنائی متوجه ماجرا نمی گردد و آیات شیطانی مذکور را برای مردم قرائت می نمایند تا اینکه بعد از اتمام سوره و برخاستن از سجده انتهای سوره النجم جبرئیل او را از این دام شیطان آگاه می کند و به حقیقت رهنمونش می سازد و ایشان نیز استغفار می کنند.
عجیب اینکه در جریان بیان خرافه مذکور لقب حضرت رسول طاها ذکر می شود و این طاها به راحتی پذیرای القائات شیطانی است.
در مقام پاسخ به این خرافه مجعول و مهمل نیستیم تنها بیان قرینه ای از اراجیف جعلی اسرائیلیات بود که شباهتی هم به بن مایه داستان دکتر طاها و شیطان زیبا منظرش داشت. و اگر توجه بیشتری به تکرار واژه برگزیده برای آقای دکتر طاها از طرف شیطان و از سوی بندگان مخلص نظیر پیربابا و دیگران بنمائیم شباهت داستان با ماجرای مهمل غرانیق ما را به فکر وا خواهد داشت .
برای روشن تر شدن مشکلات عمده تصویرگری ماوراء و علی الخصوص داستان سریال اغماء نگاهی گذرا به مکانیزم رفتاری شیطان بر اساس قرآن و احادیث می اندازیم و بحث تطبیق این ماجرا با حقیقت مذکور در فرامتنهای دینی را به عهده مخاطبان می گذاریم.
الف- سه رکن شعورمند وجود در مواجهه با عناصر دوگانه زمان و مکان
در بررسی آنچه از اخبار و اقوال به ما رسیده می توان به راحتی دریافت که سه رکن ذی شعور وجود یعنی فرشتگان ، جنیان و انسانها در مواجهه با عناصر زمان و مکان سه حالت متفاوت دارند .
1. انسانها که بالاترین نشئه هستی را به خود اختصاص داده اند مقهور زمان و مکان بوده و در زندگی مادی و در طول حیات دنیائی این عناصر بر آنها محیط می باشند و آدمی در تلاش حصول و وصول خود برای تقرب به ذات احدیت از پوسته زمان می گذرد اما مکان را می بایست به انتظار بنشیند و قیامت آوردگاه گذر آدمی از حصر زمان و مکان می تواند باشد.
2. اما فرشتگان نقطه مقابل انسان هستند و برای ایشان زمان و مکان معنای خود را از دست می دهند و می توان گفت آنها سیال بین زمان و مکانند که ما را آگاهی چندانی از کم و کیف آن نیست.
3. گونه سوم حیاط شعورمند یعنی جنیان محصور در زمان بوده و از قید مکان رسته اند شاید به دلیل جنس خلقشان یا هر موضوع دیگر.
و نکته جالب اینکه شیطان متصور در سریال اغماء زمان را به راحتی می شکند و در آن به جلو و عقب می رود و جولان می دهد اما مقهور مکان است. در صحنه ای الیاس نقش فرزاد را با ذهن دخترک عاشق در مقابل بانک بازی می کند و هم زمان دکتر طاها در حال عزیمت به خانه باغ است و فرزاد نگران و پریشان که می بایست به باغ برگردد و به نحوی این دخترک عاشق پیشه را رها می کند سراسیمه راهی باغ می شود و صحنه های دیگری از این دست که خلاف نوع خلق شیطان اورا چیره و مسلط بر عنصر زمان و درمانده و مقهور مکان به تصویر کشیده.
ب- وجوه دوگانه کردار آدمی در عرصه زندگی و تلاش شیطان برای تخریب یکی از آنها
در مورد کردار آدمی در عرصه هستی می توان گفت کارهای سرزده از انسانها دو سویه مجزا و مختلف را به خود می گیرد.
1. سویه ای که معطوف به ماده است و دامنه آن به موجودات و عالم هستی برمی گردد که معمولا به آن اطلاق فعل می شود و دارای خصوصیاتی نظیر محدود بودن دامنه زمانی ومکانی و قلیل بودن بقاء می باشد.
2. سویه دیگر کردار آدمی معطوف به عالم ماوراء بوده و از آن به عمل یا نیت تعبیر شده است و خصوصیات متفاوتی دارد که از جمله آنها گذر از سیال زمان و مکان ، باقی بودن ، و قائم بودن وضعیت وجودی آدمی در عالم ماوراء به آنها ست.
برای مثال و در جهت روشن شدن موضوع می توان اینگونه بیان کردکه تمامی کارهائی که از ما سر می زند دو وجه فعل و عمل را با خودبه همراه دارد و در صورت بد بودن نیت و عمل ، فعل هر چه هم که باشد تاثیری در رشد وجود آدمی نخواهد داشت نظیر افعال ریائی که مطمئنا شیطان به هیچ وجه دنبال تخریب آنها نیست بلکه این دشمن قسم خورده آدمی سعی در ایجاد یا ایجاب هر چه بیشتر آنها می نماید.
و لذا قرآن کریم به مومنان توصیه می کند که اعمالشان را با منت و اذی باطل و مخدوش نکنند در مقام توضیح می توان گفت چیزی که با منت گذاردن در قالب اوقات از بین می رود خود فعل نیست بلکه نیت و عمل آن است چراکه ممکن است به طور مثال به شخص کمک مالی کرده باشیم و در صورت منت نهادن بر سر او چیزی از کمک مالی ما کاسته نمی شود اما یقینا قسمت دوم کردار ما که واسطه بین فعل ما و منبع فیض و حظ ربوبی است ، یعنی نیت آن از بین خواهد رفت.از طرفی نیت عنصر مهمتری از خود فعل است چه انکه در بسیاری از روایت اسلامی داریم که سنجش اعمال با نیات آنها ست و ممکن است کرداری را ما اصلا در مقام واقع انجام نداده باشیم .مثل شرکت در میدان جهاد در زمان صلح که اگر نیت آنرا در سر بپرورانیم مطابق اخبار وارده همین نیت برای احراز مقام معنوی مجاهدت در راه خدا کافی است.
این توضیح می توان دریافت اساسا کار اصلی شیطان بعنوان دشمن قسم خورده انسان از بین بردن کردار یا انجام فعل خاصی نیست بلکه هدف او ابطال افعال معطوف به اهداف متعالی یا به قولی از بین بردن نیت پاک آدمی است.
و شگفت آور است که شیطان آقای دکتر طاها برای او نیت پاک می تراشید و با این کار توجیه خدایی برای افعالش رقم می زد.
به عبارتی شیطان در این مجموعه بر خلاف رویه منقول به صرافت منویات و نیات متعالی یک انسان پرداخت که اگر با نیتی که برای او ساخته بود حتی مغز جلادی مانند هیتلر را به قصد رهانیدن از مرگ عمل می کرد . یقینا ایشان عندالله معجور بود چرا که واقعا با نیت خدائی به این عمل دامن می زد و برگزیده شدن خود را مسبب آن می دانست و لذا باید پرسید جناب دکتر از چه نیت پلیدی در انتهای کار توبه می کرد ظاهر عملش نجات مشتی خرده خلاف کار اجتماعی بود اما در بطن هر عمل ، او به واقع با خود می اندیشید که در خدمت خدا برای نجات بندگان او تلاش می کند؟!
ج-مهلت دادن شیطان به برخی آدمیان و ستاندن حق حیاط از جمعی دیگر
آنچه مسلم است ، و در تحلیل محاوره شیطان با ذات اقدس باری تعالی حاصل می شود. این نکته است که اساسا شیطان کار اصلی را اغوای بندگان خدا می داند و از میان انسانها فقط مخلصین درگاه ربوبی را مثتثنی می کند.
و مهمترین ترفند خود را از یاد بردن ذکر باری تعالی در قلوب انسانها می داند . نسیان ذکر ساحت پروردگار متعال در وجود انسانها باب ورود امیال شیطان برای تاخت و تاز رذائل مد نظر اوست.
اما با این اوصاف ضعف شیطان در خواندن افکار آدمی باعث می گردد که این دشمن دیرین هماره آرزومند انقضای وقت انسان برای جبران خطاها و بازگشت و توبه او باشد . و بسیار خوش می دارد که آدمی در حین ارتکاب جرم جهان را ترک کند و ظرف زمان به او اجازه جبران خطا ندهد.
و در سوی مقابل برای انسانهائی که به هر نحو نتوانسته است در مخاصمه دیرین خویش با آنها طرفی ببندد آرزومند طول زمان برای مهلت داشتن در راستای اغوای آنهاست .
نکته جالب اینکه در فیلم اغماء شیطان درست به عکس آنچه کار ویژه اوست عمل می کند. به نظرمی رسد دست اندرکاران محترم به تصویر کشیدن شیطان قصد غافلگیر کردن مخاطبان خود را دارند و تشویق ارتکاب جرم ، چرا که به ذعم ایشان آدمی اگر عبد صالح خدا باشد ، مانند پیربابا شیطان اجازه عمل او را نخواهد داد و اگر بزه کار و مفسد باشد شیطان برای نجاتش دست بکار شده و حتما دکتر طاهائی برایش جور خواهد کرد.
و این رویه و گفتمان سخیف نه تنها از طریق نقلی بلکه به شیوه عقلی نیز به راحتی قابل ابطال می باشد. شیطانی که همیشه قصد نیسان ذکر پروردگار توسط آدمی را آرزومند است و بدنبال گرفتن وقت از اوست به گروهی وقت می دهد و به هیچ وجه نگران بازگشت یا توبه آنها نیست زیرا کارگردان محترم علی رغم میل باری تعالی راه توبه را بر آنها بسته و قرار نیست آنها به چنین امری که در دسترس هر انسانی است نایل آیند.
از طرفی دست از دامان پیربابا کشیده و تسلیم محض اوست و گویی در محاربه خود چنان شکستی از او به جان خریده که به هیچ عنوان قصد اغوایش را در سر نمی پرواند بلکه آرزوی مرگ او را که گوئی واکسن ضد شیطانی زده در سر می پروراند.
و این خود از شگفتی های این سریال است چراکه بنابر اقوال و اخبار رسیده همین جناب شیطان در هیچ برهه ای از تاریخ دست از سر هیچ انسانی حتی اولیاء برگزیده خدا نظیر پیامبران عظام الهی برنداشته و هماره درآوردگاه محاربه خود با نفس زکیه آدمی او را به مبارزه طلبیده و تنها ، استراتژی هجومی یا دفاعیش را در این بازی مطابق با احوال طرف مقابلش تغییر داده. و لذا با این اوصاف می توان ادعا کرد پیربابا نخستین انسانی است که پیش از مرگ شیطان دست از دامن او برکشیده و آرزوی مرگش را در سر می پرورانده تا بیش از این صد راه او نباشد.
د-خبر داشتن شیطان از زمان استرجاء
از اسرار مهم خلقت که جزء ابتدائی ترین و مهمترین سوالات بشر در طول تاریخ بوده پی بردن به راز وجود و چیستی و چگونگی مرگ است رازی که اگر نبود تعالیم انبیاء بزرگ الهی ، بشر مدرن امروز چیزی فراتر از بشر غار نشین در این حوزه نمی دانست ، از طرفی طبق مباحث مذکور شیطان نیز به سان انسان مقهور زمان است اما در این فیلم او خبر از و قایعی می داد.که نه تنها مبین گذر او از حصر زمان بود بلکه دخالت او در برخی ارکان وجود را به تصویر می کشید . مدعی در این مجموعه به راحتی در تماشاگه راز حاظر و ناظر بود و تعین می کرد که اگر فلان نشود اتفاق چنان خواهد افتاد و این امر اجتناب ناپذیر امر مکتوم و محتوم است.
و جالب اینکه برخی اخبار مذکور در حوزه اسرار بزرگ هستی بود که به اعتقاد بنده شیطان نه تنها توانائی پی بردن به آنها را ندارد بلکه اجاره چنین امری نیز به او داده نشده و اینکه انسانی می میرد یا می ماند فقط و فقط در قمضه قدرت حضرت باری تعالی است و فرشتگان موکول بر این امر ادای وظیفه می کند ولاغیر دریغ از دست غیبی که شیطان بازیگوش سریال ما را را بر سر جایش بنشاند.
ه-خبر از ضعف شیطان در استیلای همه جانبه بر وجود انسانی
در قرآن کریم به صراحت کید شیطان در مواجهه و استیلا بر ذات پاک انسانهای مخلص خدا ضعیف شمرده شده اما سریال مذکور موجودی قدرتمند در این عرصه را به تصویر کشید که بیشتر متناظر به ایجاد نوعی رعب به شیوه اباحیون در وجود مخاطبین بود در حالی که قرآن کید شیطان را دارای ضعف تلقی و بیان می کند که انسانهای دارای فکر و ارده به راحتی می توانند آنرا درک و علیه آن اقدام کنند اما شگفت اینکه بزرگترین و با هوشترین دانشمند جراح این مملکت که گذشته درخشانی در عرصه خداشناسی دارد در کشف راز شیطان با انسانی گنگ و عامی یکسان است و تا آخرین لحظه هیچ چیز نمی فهمد و این مشکل یا برخاسته از مشکل فکری دانشمند بزرگ ماست که خود به خود با به کاربردن واژه دانشمند منتفی می گردد و یا قدرت بلا مناضع شیطان که در این صورت کید شیطان علی رغم بیان قران نه تنها ضعیف نیست بلکه بسیار قدرتمند می نماید.
و-مغرب و مشرق وجود آدمی
یکی از سوالاتی که همواره در عرصه گرایش به شیطان و ارتکاب افعال شیطانی در مقابل گرایش به توحید و کردار و پندار متعالی در ذهن انسان شکل گرفته مقایسه تلذذ گرایش به هر یک از سویه های مذکور است.
به عبارتی دیگر آدمی همواره در مقام این پرسش از خود بوده که چرا گرایش به انجام اعمال شیطانی در ابتدا با نوعی تلذذ مضاعف همراه است اما گرایش به خدا با مرارت و سختی عجین . و آیا این شیطان است که آدمی را در ارتکاب گناهان و افعال پلید محظوظ و سرخ روی می کند؟
وچگونه است که خدا در گرایش به اعمال نیک چنین کاتالیز وری را دستمایه خویش برای گرایش بیش از پیش آدمی به افعال نیک قرار نداده؟
پاسخ شایسته به سوال مجالی موسع می طلبد اما آنچه در این وجیزه مختصر می گنجد بیان این موضوع است که اولا مقصود ما از بکار بردن واژه لذت همان معنای اخص کلمه است نه مفاهیمی چون لذت معقول در مقابل لذت محسوس .غرض ما لذت به معنای ملموس و محسوس کلمه است که با حواس پنجگانه و احساسی نظیر فزون طلبی و جاه طلبی قابل درک می باشد.
و ثانیا نمی توان یا نمی بایست در مقام پاسخ به این سوال اصل لذت موجود در ارتکاب اعمال شیطانی را رد کرد چراکه خاطئین و گنهکاران به صورت ملموس با آن مواجهند در غیر این صورت رغبتی بر انجام آن نداشتند به طور مثال مراوده با غیر همجنس در هر صورت دارای لذت و کشش خاصی است که موجبات مشغول شدن اینگونه آدمی در دنیای معاصر را فراهم ساخته از طرفی بیان حدود لذت معقول الزاما دلیل بر ابطال لذت محسوس نیست بلکه در غالب اوقات برای حصول و وصول به ساحت لذات معقول می بایست از حریم لذت محسوس گذر کرد.
با این توصیف پاسخ اجمالی پرسش مطروحه را می توان اینگونه بیان داشت که برآوردن امیال منطبق با فطریات آدمی طرق متفاوتی دارد که شیطانی با رحمانی بودن اعمال را تعین می نماید . برای تبیین ساده تر بهتر است موضوع را برای دو طیف از امیال فطری مورد بررسی قرار دهیم تا با تعمیم آن به پاسخ کلی خود نائل آئیم.
اگر دو میل فطری از امیال را یکی میل به پرستش و دیگری میل به غریزه در نظر بگیریم برآورده شدن این امیال به دو طریق ممکن است یکی در راه شریعت تشریع ، شده توسط خالق تکوین فطرت پاک و دیگری با گذر از حوزه شریعت . در گونه اول با رعایت قوانین تشریع آدمی علاوه بر بهره جستن از لذت تکوینی مستر در هریک از امیال فطری پرستش یا غریزه با ایجاد تعادل نیل به سعادت خود را تضمین می کنند و می توان گفت لذت تمامی موارد مذکور که در ارتکاب هر عملی چه رحمانی و چه نفسانی موجودات جزء قوانین تکوینی عالم بوده و شیطان در دادن یا ستاندن لذت به آن اعمال و دخالتی نداد تنها کاری که او می کند راه رسیدن به تکوینات ذات آدمی را تغییر می دهد . یعنی آنچه نزد شیطان است نیستی پلیدی و پلیشی و سستی است و لذت را خداوند حکیم در بطن اعمال مستر فرموده و قانون تکوینی او بر این امر حاکم است لذا شیطان نه تنها در این راستا چیزی به آدمی اعطاء نمی کند بلکه باید گفت او یکی از جنبه های مهم قوانین الهی را نقض و آدمی باز می ستاند کاری که شیطان انجام می دهد اغوا گری آدمی است در اره دور زدن شریعت و برآوردن امیال فطری اوست که اگر این کار را آدمی در ساحت برآوردن میل پرستش انجام دهد در نهایت نه تنها به سعادت نمی رسد بلکه اصطلاحا شرق زدگی و خود شیفتگی حاصل از مشرق وجودش او را فرا می گیرد و اگر در برآوردن امیال غریزی قوانین شرع را به اغوای شیطان زیر پا گذارد حاصل آن غرب زدگی و ارتکاب گناهان آشکار نفس اماره دون انسانی است.
با این اوصاف می توان گفت اثر مذکور تلاش خود را برای بیان مفهوم فوق بکار گرفته و این از نقاط قوت عمده سریال به حساب می آمد که دو گونه اغوای شیطانی را با تلاش به تصویر کشیده اما عدم رعایت ظرایف این ساحت باعث گردید که نتیجه نهائی به نفع شیطان تمام شود.
در بیان خصوصیات شرق زدگی و غرب زدگی باید اشاره کرد که اساسا شرق زدگی در بطن خود لایه عمیق تری از اغوای شیطان را می طلبد و رهیدن از دام او بسیار سخت تر و صعب تر می گردد چراکه انسان شرق زده، شیفته پرستش خویش است و دیگران را عوام الناس انگاشته و حاضر به پذیرش هیچ نقدی بر خود نیست فرض بر غفال بودن دیگران و ابدال بودن خود حجابی فراروی این اشخاص بنا می کند که ارتفاع و ضخامتی عظیم دارد . کبر خود شیطان در سجده نکردن بر آدمی و عدم تمکین امر پروردگار از همین نوع است.
اما انسان غرب زده که بدون رعایت شرع به برآوردن امیال غریزی دامن می زند از همان ابتدا بر خطا بودن راهش واقف است و لذا هرگاه طعنه و گوشه ای بشنود اظهار ندامت می کند و این خود آغاز راه توبه و بازگشت اوست.
پس می توان نتیجه گرفت خلاصی از ورطه شرق زدگی به مراتب سخت تر و صعب تر از غرب زدگی است اما سریال مذکور این موضوع را برعکس به نمایش گذاشت.
در پایان خداوند رحمان را به لحاظ گشودن دریچه نگارش این سطور شکر گفته و از ساحت ربوبی او برای همگان طلب مغفرت و آمرزش می نمایم.
و من الله التوفیق
سید محمد حسینی
چند روز پیش در مورد برگزاری انتخابات ماشینی چیزی نوشتم و راجع به این که وزارت کشور نمیتونه چنین برنامهای رو اجرا کنه. و نوشتم بحثی در مورد این که چرا سایتی اینچنین با دامنه ir ارائه نشده است ندارم.
قیصر ِ شعر ایران را هم رفت. مردی که نامش پایان ِ عشق را آغازی دوباره بود.